Adli Muhasebecilikte “Şüphe” Kavramı

Genel

Engin ŞAHİN

Şüphe insanı doğruya götürür.  

Şüpheden şüphelenmeyin!

ZOR BİR KONU, ZEKA BAŞARIR DİYORUM!

ÖNSÖZ  

İnsanın “düşünebilen ve “kavram oluşturabilen bir canlı” dır. İnsanın tüm akla uygun, aklın kurallarına dayanan, ölçülü işlevleri, ya bir türün bütün bireylerine değil de bir veya birkaç bireyine ilişkin olan, az veya azıcık, belli bir sınıfa bağlı bireylerin hepsini içine alan, bütüne ve genele ilişkin karşıtı algılarla kavramlar ya da kavramlar arasında kurduğu ilgilendirmeden ibarettir. İnsan, “tarih yapan canlı” ifadesindeki özgür irade veya öncelik, üstünlük, “kavram yapan” ifadesindeki irade ve üstünlük ile özdeştir.                                                  

İnsanın bedensel eylemlerini (etik) yönlendiren pratik akıl, zihinsel eylemlerin tümünün yönlendiricisidir. Ancak “bilmek” işlevinin etik ve teorik yönlerden diğer zihinsel ve bedensel işlevlerden bir farkı vardır. Varmak istediğim sonuçları başa almak suretiyle bir alışıla gelenden sapma isteğim yanında bu makalemde anlatmak istediklerimin en net biçimde anlaşılmasını da istedim.                            

Dünyamızdaki ekonomik, mali ve finansal işlemlerinde ve sistemlerinde yaşanan gelişmeler, iletişim ve ulaşım olanaklarının artması, sosyolojik ve kültürel yapıları da baş döndürücü ve şaşırtıcı bir hızla değiştirmektedir. Günümüzdeki bu teknolojik gelişmelere paralel olarak yeni meslekler ortaya çıkmasıyla beraber bazen de var olan meslekler ortadan kalkmaktadır. Örneğin, postacılık gibi çünkü artık haberleşmeler elektronik ortamda yapılmaktadır. Bu değişim ve gelişim olumlu etkiler yaptığı gibi yeni ve karmaşık suç ve suç işleyen yapıların, kişi ve kişilerin meydana çıkmasına neden olabilmektedir. Böylece suç ile mücadele eden kuruluşlar, adalet sistemi üyeleri ve suçtan etkilenen veya mağdur olan gerçek veya tüzel kişiler çeşitli alanlarda uzman kişilerden teknik bilgi, destek veya yardım almak zorunda kalmaktadırlar.

Ülkemizde henüz yasal bir statüye kavuşmamış olan Amerika birleşik devletlerinde “forensic accounting” olarak tanınan “adli müşavirlik mesleği” de işlenen suçlar dolayısıyla mağdur olan, olumsuz etkilenen, bilgi ve teknik destek isteyen tüm ilgililere meslek ilke ve standartları doğrultusunda hizmet vermektedir.

Adli müşavirlik mesleğini ifa edenler dava desteği, uzman tanıklık ( bilirkişi tanıklığı ) ve hile, suiistimal, yolsuzluk araştırmacılığı konularında hizmet vermektedirler. Adli sorunların çözümünde geleneksel muhasebeciden farklı olarak, muhasebe, hukuk, denetim, psikoloji, suç bilimi, grafoloji gibi diğer bilim dallarının da yöntemlerini kullanarak analizler yapmak adli müşavirin temel görevi olmuştur. Mükellefle devlet arasında köprü kurmak yerine yapılan bu adli müşavirlik çalışmalarında esas amaç avukat, hâkim, savcı, kolluk kuvvetleri, mağdur ile muhasebe mesleği konuları arasında köprü kurmaktır. Adli müşavir, davalara destek vermenin yanı sıra işletmelerde yapılan hilelerin, yolsuzlukların hukuksal delilleriyle tespit edilmesi açısından ilgili tüm kişi ve kuruluşlara değişik bir hizmet sunmaktadır.  

Şüphe Üzerine Düşünme Kavramı;

Düşünme benim olduğu kadar her zeki insanın olmaz ise olmazıdır. Düşünmek tamamen zihinsel bir çabadır.  Yani bir durumu değiştirme ve daha ileriye götürme yönünde etkide bulunma çabasıdır. Düşünme kavramı altında yer alan eylemler oldukça geniştir. Düşünüp taşınma, umma, karar verme, imgeleme, hatırlama, merak etme, ölçüp biçme, niyetlenme, inanma, inanmama, derin düşünme, anlama, çıkarım yapma, öngörme, iç gözlem yapma hep düşünme kavramı altında yer alan birtakım olayların dayandığı sebep veya bu sebeplerin yol açtığı sonuçlardır. Düşünmenin büyük oranda dilde, bir dil aracılığıyla gerçekleştiği düşünülür.  Bu dil Türkçe gibi konuşulan, günlük bir dil olabildiği gibi mantıksal formüllerden oluşmuş yapay bir dil de olabilir.  Düşünmenin zihinsel genel görüş yoluyla da olduğu bilinmektedir ve kesindir.

Düşünme “neyin düşünüldüğü” ve “ne düşündüğünü düşünme” olarak iki farklı anlamda ele alınmak zorunluluğu vardır.  Düşünülen şeyin doğru ya da yanlış olmasına bağlı olarak, düşünme de doğru ya da yanlış olabilmektedir. Yani ana kural şudur ki; düşündüğüm şey doğruysa düşüncem doğrudur ve düşündüğüm şey yanlışsa düşüncem de yanlıştır. Örneğin; 2+2’nin 4 ettiğini düşünüyorsam düşüncem doğrudur ama 2+2’nin 5 ettiğini düşünüyorsam düşüncem yanlıştır. Ayrıca, düşünceler arasında mantıksal ilişkiler de vardır.  Örneğin; bir düşünce bir diğerinin mantıksal sonucu olabilir ya da bir başkasıyla önerme, yargı, kavram ve terimlerin birbirini tutmama durumu ile ayrılabilir.  Düşünce her zaman için bir şey üzerinedir.  Üzerinde düşünülecek bir şey yokken düşünme vardır demenin bir anlamı yoktur. Eğer düşünce varsa mutlaka üzerinde düşünülen bir şey de vardır; bu durum eğer düşünme şart veya soru kipinde yani doğruluk değeri taşımasa bile geçerlidir.

Adli Kelimesinin Tanımı; 

Adli kelimesi Türkçe’mizde adaletle ilgili olan, adaletle ilişkili olay, nesne, olgu, husus veya kavram anlamlarına gelmektedir. Çok eski bir sözcük olan adli kelimesi günümüz Türkçe’ sinde de “Adli Tıp” veya “Adli Sicil Kaydı” örneklerinde olduğu gibi hala kullanılmaktadır. Mahkemelerdeki yargılamaya, hukuksal çatışmalara, kamuya intikal eden tartışmalara yönelik olarak kullanılabilen adli kelimesi en genel anlamında hukuk bilimine ait her konu için kullanılabilir. Adli bilim adamlarını sadece hukukçular ile sınırlamayıp, adli tıp uzmanlarını, grafoloji (imza ve yazı bilimi) uzmanları, adli müşavirler gibi kişileri de kapsayacak şekilde adli kelimesini en geniş anlamında düşünmek gerekmektedir.                                                    

Adli Muhasebe Kavramı;

Adli muhasebe kavramı Türkiye için daha çok yeni bir kavram olup, esas kaynağını Amerika Birleşik Devletlerindeki uygulamalarından almaktadır. Adli muhasebe, Kanada ve Avrupa birliği ülkelerinde de kendisine kısmen uygulama alanı bulabilmiştir. Yeni bir kavram olduğu için tüm dünyada geçerli standart kabul edilebilecek bir tanımı anlatımı da yoktur.

Türkiye’deki tanıma göre adli muhasebe “Mahkemeye intikal etmiş veya henüz etmemiş ancak hukuksal bir çatışma yaratması muhtemel konunun esaslı bir boyutunu muhasebe ile ilişkili itilafların oluşturduğu, psikoloji, suç bilimi gibi diğer bilim dallarından da yararlanan kendine has araştırma, sorgulama ve analiz teknikleri kullanarak gerçeği arayan bir bilim dalıdır.” Şeklindedir. Hukuksal sorunların çözümlenmesi noktasından adli muhasebe kavramını tanımladığımızda, muhasebe ve hukuk bilgilerinin içi içe geçmesi, ekonomi, psikoloji gibi diğer bilim alanlarına girilmesi ve araştırma, kanıt toplama, sorgulama ve denetim tekniklerinin kullanımı konuları da ön plana çıkar. Muhasebe işletmelerin yaşamış oldukları para ile ifade edilebilen mali olayları kayıtlayan, sınıflandıran, özetleyen, analiz ve yorumunu yapan, beyanname, bildirge ve benzeri yasal bildirimleri yapan, kanuni defterlerini tutan işletme faaliyetlerine hukuksal zemin kazandıran bir bilimdir. Muhasebe uygulamalarının gerçekleştirilmesinde vergi kanunlarının, ticaret kanunlarının, borçlar kanunun ve benzeri diğer hukuki düzenlemelerin etkisi olduğu gibi pek çok hukuksal sorunun çözülmesi de muhasebe biliminin genel kabul görmüş ilke ve standartlarının büyük etkisi altındadır.

Pek çok adli mercilere intikal etmiş veya etmemiş hukuki itilafın çözümlenmesinde sadece hukuk bilgisi yeterli olmayıp ayrıca üst düzeyde muhasebe ve muhasebe denetimi bilgisi gerekmektedir.  Yukarıda belirttiğim gibi muhasebe para ile ölçülebilen mali olayları belgelere dayanarak kayıtlayan bir bilimdir. Paranın ekonomik olayları peçelemeye yarayan bir araç olduğunu iktisat biliminde tartışıldığı gibi her belgenin gerçeği yansıttığı da iddia edilemez.                                                              

Adli muhasebe ekonomik ve mali olayların gerçek yüzünü ortaya çıkarmak için soruşturma ve araştırma tekniklerini kullanarak dikkatli, titiz ve metodolojik bir çalışmayı gerektirir.

Adli muhasebe çalışma konuları dikkate alınarak tanımlandığında ise muhasebe ile ilgili analiz ağırlıklı olmak üzere dava desteği, bilirkişi tanıklığı ve hile araştırmacılığı ile ilgili bilim dalıdır. Bu şekilde tanımlandığında ise muhasebe ile ilgili analiz ön plana çıkmaktadır. Muhasebe bilgi ve deneyimi tek başına yeterli olmayıp araştırma ve soruşturma tekniklerini de kullanarak hukuksal problemin bütün yönleri aydınlatılmaya çalışılır.                                                                        

Dava desteği denildiğinde sadece mahkemelere yazılı görüş bildirmek olarak algılamayıp aynı zamanda avukatlara savunmasına dayanak oluşturacak teknik yardımları da dikkate almak gerekir. Avukatla henüz sözleşme imzalamamış, bir vekalet ilişkisi kurmamış olan mağdura bilgi sağlamayı da adli muhasebe içerisinde değerlendirmek gerekir.

Bilirkişi tanıklığında ise mahkemede konu ile ilgili sözlü görüş bildirmek adli muhasebenin kapsamında bulunmaktadır. Hile, yolsuzluk, suistimal araştırmacılığında ise adli muhasebe daha çok denetim biliminin alanına girmektedir. Ancak klasik bir denetçinin kullandığı denetim tekniklerine ek olarak adli muhasebeye ait özel teknikler de kullanılır. Adli muhasebe hizmetinden faydalananlar dikkate alındığında hukuksal bir çatışmanın mağduru olduğuna inananlara, avukatlara, savcı ve hakimlere karşılaştıkları hukuksal sorunların çözümüne yönelik muhasebe ağırlıklı araştırmacı soruşturmacı bir bakış açısıyla yardım eden bilim dalıdır.                                                                                                                             

Adli muhasebe hukuksal bir çatışmanın mağduru olduğuna inananlara, avukatlara, savcı ve hakimlere, dava desteği sağlamakta ve bilirkişi tanıklığı hizmetini sunmaktadır. Hile, yolsuzluk, suistimali araştırmacılığında ise adli muhasebe işletmesinde yolsuzluk yapıldığını düşünen kamu veya özel sektör gerçek veya tüzel kişilerine hizmet sunulmaktadır. Adli muhasebe bilim dalı gelişmeye açık bir alan olup ileride hizmet sunduğu kesimin kapsamının artabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.   

Devamı gelecek….                                                                         

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir