Yurt Dışı İşletme Kredileri

Yurt dışı krediler

GENEL OLARAK YABANCI KREDİLER

Bütün ülkelerde kredi kullandırılması ve kredi kullandıracak kurum ve kuruluşların faaliyetleri bir kısım kurallara bağlanmıştır.  Finansal kuruluşların, yabancı para birimi üzerinden kredi talebi ile sık sık karşılaştıkları gerçeği göz ardı edilemez. Bu talebin oluşmasının temel sebebi; yurt içi tasarrufların yetersizliği sebebi ile yabancı kaynaklara ihtiyaç duyulmasıdır.

İthalat ihracat rakamlarının ithalat lehine sonuçlanmasından dolayı oluşan dış ticaret açığının finansmanı, büyük kamu ihalelerinin döviz üzerinde yapılması, Türk Lirası kredilerin  faizleri ile yabancı para kredilerin faizleri arasındaki fark döviz kredisi talebini artıran nedenlerden en önemlileridir.

Yabancı Para Kredileri iki ana başlıkta incelemek gerekir.

Nakdi Yabancı Para Kredileri

Gayri nakdi Yabancı Para Kredileri

Akreditifler, Kabul/Aval Kredileri ve döviz üzerinden düzenlenen Teminat Mektupları, garantiler alt başlıklarından oluşmaktadır.

Hukuki Dayanak

Nakdi Döviz Kredileri: Dış ticaretin, yurt dışı müteahhitlik hizmetleri gibi İhracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı faaliyetlerin  finansmanı veya işletme ihtiyacı için yurt dışından veya yurt içindeki banklardan temin edilen ve döviz olarak kullanılan, geri ödemesi de döviz üzerinden yapılan nakdi kredilerdir.

Döviz kredilerinin yurt dışından temin edilmesi veya yurt içi bankaların  kullandırımı esasları Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar ile uygulamaya konmuştur.

Döviz kredisi ihtiyacı olan özel sektör firmaları, herhangi bir merciden izin almaya gerek olmaksızın Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar şartları çerçevesinde, yurt içindeki bankalardan  veya yurt dışından döviz kredisi kullanabilirler. Döviz kredisi veya dövize endeksli kredi kullanımına ilişkin en katı sınırlama gerçek kişilerin borçlanmasına yöneliktir.

“Türkiye’de yerleşik gerçek kişilerce, bu maddenin (b) ve (e) fıkraları ve Bakanlıkça belirlenecek haller dışında, yurt içinden ve yurt dışından döviz veya dövize endeksli kredi kullanılamaz”

Aynı kararın 17/e fıkrasında bu konuya getirilen istisna ticari ve mesleki amaçla dövize endeksli borçlanabilme imkanıdır. Bu takdirde gerçek kişilerin oda veya meslek kuruluşlarından belge almaları ve vergi numarası ile bankalara krediyi mesleki amaçla kullanacaklarını yazılı beyan etmeleri gerekmektedir.

Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararın Döviz kredilerine ilişkin 17. Maddesi metni aşağıdadır.

Madde 17- a) Türkiye’de yerleşik kişilerin yurt dışından kredi temin etmeleri, bu kredileri bankalar aracılığıyla kullanmaları kaydıyla serbesttir. Ancak prefinansman kredilerinin vadesi Bakanlık tarafından belirlenir.

Büyük şehir belediyeleri, belediyeler ve bunlara bağlı kuruluşlar ile sair yerel yönetim kuruluşlarının, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı kurumlarının, sermayesinin %50’sinden fazlası kamuya ait kuruluşların, vakıf üniversitelerinin, fonların, özel ve özerk bütçeli kamu kuruluşları ile idari özerkliğe sahip kamu kuruluşu niteliğindeki kurumların, yatırım ve kalkınma bankalarının (Hazine garantisi altında), yap-işlet-devret, yap-işlet ve işletme hakkı devri ve benzeri finansman modelleri çerçevesinde gerçekleştirilmesi öngörülen projeler tahtında ödeme yükümlülükleri garanti edilen kuruluşların yurt dışından sağladığı ithalatta vadeli ödeme şekilleri dışındaki bir yıldan (365 gün) uzun vadeli kredilere ilişkin anlaşmaların kredi borçlusu tarafından anlaşma tarihinden itibaren 30 gün içinde Dış Finansman Numarası (DFN) alınmasını teminen Bakanlığa gönderilmesi zorunludur.

T.C. Hükumeti adına Hazine tarafından borçlu sıfatı ile, yabancı ülkeler, ülkelerce oluşturulan birlikler, uluslararası ve bölgesel kuruluşlar, uluslararası sermaye ve finansman piyasalarında faaliyet gösteren yatırım bankaları da dahil olmak üzere bankalar, tedarikçi veya alıcı kredisi sağlayan kuruluşlar ve firmalarla yapılan anlaşmalara göre sağlanarak, genel ve katma bütçeli kuruluşlara tahsis edilen, genel ve katma bütçe dışındaki kurum ve kuruluşlara ise devir ve ikraz anlaşmaları aracılığıyla kullandırılan dış finansman imkanları ile yukarıda sözü edilen kredilerden yapılan kullanımların takibine ilişkin esas ve usuller Bakanlık tarafından belirlenir.

İkinci ve üçüncü paragrafta belirtilen kamu kurum ve kuruluşları dışındaki Türkiye’de yerleşik kişilerce yurt dışından temin edilen bir yıldan (365 gün) uzun vadeli kredilerle, Türkiye’de yerleşik kişilerin yurt dışından sağladığı bir yıldan kısa vadeli kredilerin takibi ile ilgili usul ve esaslar Merkez Bankasınca belirlenir.

Söz konusu kredilere ait anapara geri ödemeleri ile faiz ve diğer ödemelerin transferleri bankalar aracılığıyla yapılır.

  1. b)Türkiye’de yerleşik kişiler aşağıda belirtilen şekillerde döviz kredisi açabilirler.
  2. i)İthalat ve ihracat rejimlerine göre açılacak emtia kredileri,

Bankaların;

  1. ii)İhracatın, ihracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı faaliyetlerin finansmanı için Türkiye’de yerleşik kişilere açacakları döviz kredileri,

iii) Yatırım teşvik belgesi kapsamında dış kredi almaları öngörülen Türkiye’de yerleşik kişilere açacakları döviz kredileri ile yatırım mallarının finansmanı için açacakları döviz kredileri,

  1. iv)Yurt dışında iş yapan Türk müteşebbislerine, uluslararası yurtiçi ihalelerle ilgili işleri veya Savunma Sanayii Müsteşarlığınca onaylanan savunma sanayii projelerini üstlenen Türkiye’de yerleşik kişilere açacakları döviz kredileri,
  2. v) Türkiye’de yerleşik kişilere kullandıracakları ortalama vadesi bir yıldan uzun olan, 5 milyon ABD Doları ve üzerindeki döviz kredileri,
  3. vi)Teminat olarak alacakları Türkiye’deki şubelerinde bulundurulan döviz ve/veya Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatına (OECD) üye ülkelerin merkezi yönetimleri ile merkez bankalarınca ya da bunların kefaletiyle ihraç edilen yabancı para menkul kıymet tutarını geçmemek üzere Türkiye’de yerleşik kişilere ticari ve mesleki amaçlı kullandıracakları döviz kredileri,

vii) Bakanlıkça belirlenecek esaslar dahilinde Türkiye’de yerleşik kişilere açacakları döviz kredileri.

  1. c)Bankalar ile Bakanlıkça belirlenecek diğer kişiler tarafından yurt dışında yerleşik kişilere döviz ve Türk Lirası kredi açılması serbesttir.
  2. d)Kredilerle ilgili uygulama usulleri Bakanlıkça belirlenen esaslar doğrultusunda Merkez Bankasınca tespit edilir.
  3. e) Bankalar, Türkiye’de yerleşik kişilere ticari veya mesleki amaçla dövize endeksli kredi kullandırabilirler.
  4. f) Türkiye’de yerleşik gerçek kişilerce, bu maddenin (b) ve (e) fıkraları ve Bakanlıkça belirlenecek haller dışında, yurt içinden ve yurt dışından döviz veya dövize endeksli kredi kullanılamaz.
  5. g)Ticari veya mesleki amaç taşıyan finansal kiralamaya ilişkin bedeller döviz üzerinden ya da dövize endeksli olarak belirlenebilir.

Kredilerle ilgili uygulama usulleri Bakanlıkça belirlenen esaslar doğrultusunda Merkez Bankasınca tespit edilir. Bankalar kullandıracakları döviz kredilerine ait anapara, faiz ve diğer masraf karşılıklarının zamanında yurda getirilmesi ile ilgili önlemleri alır ve bu hususu izlerler, zamanında yurda getirilmeyen dövizler hakkında Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığına bilgi verirler.

Türkiye’de yerleşik kişi;

Türkiye’de yerleşik kişiler: Yurt dışında işçi, serbest meslek ve müstakil iş sahibi Türk vatandaşları dahil Türkiye’de kanuni yerleşim yeri bulunan gerçek ve tüzel kişileri,

Dışarıda yerleşik kişiler: Türkiye’de yerleşik sayılmayan gerçek ve tüzel kişileri ifade eder. Kambiyo mevzuatı açısından; Serbest Bölgeler mevzuatına göre serbest bölgelerde faaliyet gösteren firmalar dışarıda yerleşik sayılır. Türkiye’deki yabancı elçiliklerde çalışan yabancı uyruklu kişiler dışarıda yerleşik kişi sayılır. Yurt dışında yaşamasın rağmen Türk işçileri Türkiye’de yerleşik sayılır.

Yurt dışı kaynaklı döviz kredileri;

Bilanço büyüklüğü ve bilanço kalitesi uygun olan ve yurt dışındaki finansal kurumlarla kredi ilişkisi kurabilen firmalar Türkiye’deki bankaların aracılık etmesine ihtiyaç duymadan direkt olarak kredi alabilirler.

Bu yeterliğe sahip çok sayıda Türk şirketi bulunmaktadır. Ayrıca Türkiye’de Kurulu yabancı sermayeli şirketler ve yabancı sermaye ortağı bulunan Türk firmaları bu imkândan yararlanabilmektedir. Diğer taraftan ithalat, ihracat yapan firmalarımızın bazıları yurt dışında  bilinirlikleri nedeniyle ilişkide bulundukları ülkelerin bankalarından kredi alabilecek kredibiliteye ulaşmışlardır.

Bu imkanı bulunmayan firmalar ise yurt  içi bankalar aracılığı ile yurt dışından kredi alabilmektedir. Bu durumda yurt içi bankaların yurt dışındaki kreditöre garanti mektubu vermesi gerekmektedir.

Esas itibariyle yurt dışından kullanılan kredilerin, yurt içindeki bir banka aracılığı ile kullanılması zorunludur.  Gerek şirketlerin direkt yurt dışından kullandıkları krediler gerekse  banka garantisi ile kullandıkları kredilerin  bir yurt içi bankaya getirilmesi zorunludur.

Bu uygulamanın istisnaları şunlardır;

1- Yurt dışındaki işleriyle ilgili olarak yurt dışından kredi sağlayan Türkiye’de yerleşik kişilerin bu kredileri doğrudan yurt dışında kullanmalarında,

2-İhracat kredi ve ihracat kredisi garanti kuruluşlarının garantisi kapsamında yurt dışından kredi sağlayanların bu krediyi doğrudan yurt dışındaki ihracatçı firmaya ödemeleri durumunda,

3- İhracat kredi veya garanti kuruluşu olmamakla birlikte, nakit kredi yerine malın peşin alımı ve vadeli finansman desteği sağlayan yurt dışındaki kalkınma bankalarından sadece mal ithaline yönelik sağlanan kredilerin doğrudan yurt dışındaki ihracatçıya ödenmesi durumunda,

4- Türkiye’de yerleşik kişilerce yurt dışından gemi satın alınması amacıyla yapılacak ithalat kapsamında sağlanan kredilerde bu şart aranmamaktadır.

Söz konusu durumlarda kullanılan kredi yurt dışındaki ihracatçıya direkt olarak ödenebilir.

Yurt dışı kredinin önemi;

Yurt dışından sağlanan işletme kredilerinde BSMV yoktur.  Kredinin yurt içinden sağlandığına hükmedilirse faizler üzerinden BSMV kesilmesi gerekir. Yurt dışından sağlanan işletme kredilerinde vade ve miktar sınırlaması yoktur.

Kredinin yurt içinden sağlandığına hükmedilirse ortalama vadesinin asgari 1 yıl miktarının en az USD 5.000.000.- olması gerekir. Aksi halde dövize endeksli kredi sayılır. Bu takdirde kur farkları ve faizler üzerinden BSMV tahakkuku gerekir.

Yurt içinde yerleşik bankalardan kullanılan ortalama vadesi 1 yıl, tutarı  asgari USD 5.000.000 olan döviz kredilerinde KKDF yoktur.

Kredinin yurt dışından kullanıldığına hükmedilirse, faizleri BSMV’den muaf olur ama vadesine göre KKDF’na tabi tutulur.

İhracat Kredi Kurumları veya İhracat Kredisi Garanti Kuruluşlarından Sağlanan Krediler;

Türkiye’de yerleşik kişiler doğudan veya bankalar aracılığı ile yurt dışındaki kaynaklardan kredi temin edebilirler.

Yurt dışı kaynaklar şu şekilde özetlenebilir.

-Yurt dışındaki bankalar,

-Türkiye’de faaliyet gösteren bankaların yurt dışı şubeleri,

-İhracat Kredi kurumları veya  İhracat kredisi Garanti kuruluşları,

-ihracat kredi veya garanti kuruluşu olmamakla birlikte, nakit kredi yerine malın peşin alımı ve vadeli finansman desteği sağlayan yurt dışındaki kalkınma bankaları,

– Faaliyet gösterdikleri ülke mevzuatına göre kredi vermeye yetkili kurumlar,

– Faaliyet gösterdikleri ülke mevzuatına göre kredi vermeye yetkili olmayan kurumlar.

“İhracat Garanti Kurumları veya İhracat Garanti Kuruluşları” ile “ihracat kredi veya garanti kuruluşu olmamakla birlikte vadeli mal alımını finanse eden kalkınma bankaları” ifadesinin açıklanmasına ihtiyaç vardır.

Bütün ülkelerin kendi sanayisini ve ihracatını desteklemek üzere kurdukları İhracat Kredi kurumları bulunmaktadır.

Bu kurumlar ihracatı direk finanse etmekte veya finanse eden  bankalara garanti vermektedirler.

Örneğin: Almanya’nın ihracat kredi  ve ihracat kredisi garanti kuruluşu “Hermes”, Fransa’nın “Coface” İtalya’nın “Sace”’dir.

Türkiye’de yerleşik bir firma Almanya’dan bir ithalat yapacak ise, kredibilitesi ve şartları uygun olması koşulu ile  Hermes’in garantisi ile finansman sağlayabilir.

Bu kurumlardan sağlanan krediler de bir tür döviz kredisidir.

“Yurt dışındaki ihracat kredi kurumlarından veya ihracat kredisi garanti kuruluşlarının garantisi kapsamında sağlanan kredilerin,

  1. a) Türkiye’deki ithalatçının bizzat borçlu sıfatı ile yurt dışındaki kredi kurumu ile imzaladığı kredi sözleşmesine istinaden alınan krediye Türkiye’deki bankanın sadece ithalatçı lehine garanti vererek aracılık etmesi halinde, bu kredinin Türkiye’de yerleşik kişiler tarafından yurt dışından sağlanan nakdi kredi,
  2. b) Türkiye’deki bankanın borçlu sıfatıyla kredi sözleşmesini imzalaması halinde, banka tarafından yurt dışından sağlanan nakdi kredi ve Türkiye’deki ithalatçıya açılan Türk lirası nakdi kredi; ancak Türkiye’deki ithalatçının Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararın 17/b maddesinde yer alan Türkiye’deki bankalarca döviz kredisi açılabilecek kişiler arasında yer alması halinde ise Türkiye’deki ithalatçıya açılan döviz kredisi, olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.”

Bu mahiyetindeki diğer kaynak,  Kalkınma bankalarıdır. Özel sektörün yatırımlarının finansmanında özellikle bölgesel kalkınma bankaları ile karşılaşıyoruz.

“Başlıca bölgesel kalkınma bankaları Avrupa için (özellikle Doğu Avrupa) Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (European Bank for Reconstruction and Development (EBRD)); Afrika için Afrika Kalkınma Bankası (African Development Bank (AfDB)); Asya için Asya Kalkınma Bankası (Asian Development Bank (ADB)); Latin Amerika için Amerikalararası Kalkınma Bankası (Inter-American Development Bank (IADB)); İslam Kalkınma Bankası (Islamic Development Bank (IDB)); ve Kalkınma Danışma Komitesi (Development Advisory Committee (DAC)) ve Teknik Yardım Komitesi (Technical Assistance Committee (TAC)) gibi Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma  Örgütünün (Organisation for Economic Cooperation and Development (OECD)) yan kuruluşlarıdır.”

Bu bankalardan, İslam Kalkınma Bankası, nakit kredi vermek yerine, mal alımını İslami kurallara göre finanse etmektedir. İslam Kalkınma bankasından sağlanan finansman da bir döviz kredisidir.

Ayrıca Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanlığı’na bağlı “Commodity Credit Corporation-Ticari Kredi Şirketi (CCC)” tarafından Türkiye’deki ithalatçılara kullandırılan kredilerde, gerçekte garantör oldukları halde kredi sözleşmesinde Türkiye’deki bankaların borçlu olarak yer alması ve bu bankalar tarafından Türkiye’deki ithalatçıya açılan nakdi kredinin döviz olarak kullanılması nedeniyle, bu kredilerin de bankalar tarafından yabancı para (döviz kredisi olarak) kredi hesaplarında izlenmesi gerekmektedir.

İhracat Kredi Kurumları veya İhracat Kredisi garanti Kuruluşlarının garantisi  ile  sağlanan döviz kredilerinin Türkiye’ye getirilmeden, yani aracı bankaya transfer etmeden, ihracatçıya doğudan ödenmesi mümkündür. Bu avantaj İhracat kredi veya garanti kuruluşu olmamakla birlikte, nakit kredi yerine malın peşin alımı ve vadeli finansman desteği sağlayan yurt dışındaki kalkınma bankalarından sadece mal ithaline yönelik sağlanan krediler için de geçerlidir.

Yurt dışından kredi ihtiyaçlarınız için hem bireysel, hem de şirketiniz için kredi almak istiyorsanız ve kurallara tam olarak hakim değilseniz, bu konuda size aracılık eden şirketlerle iletişime geçerek, destek almak, çok daha akıllıca bir hareket olacaktır. Bu sayede, kredi reddi, kural ihlali gibi sıkıntılar ile karşılaşmamış olursunuz.